Achtergrond

Eik en Linde gaat Europees

Sinds 2006 stelt het Amsterdamse Barokensemble Eik en Linde zich ten doel op twee manieren het Europese muziekleven in de late zeventiende en een groot gedeelte van de achttiende eeuw in zijn programmering in kaart brengen. Daarvoor zijn twee rode draden ontwikkeld die elk vanuit een andere invalshoek de mogelijkheid bieden een licht te werpen op het Europese muziekleven. In Amsterdam, muzikale navel van Europa staan de uitgaven van internationale componisten centraal die gedurende bijna 60 jaar in Amsterdam zijn verschenen, in De Europeaan Haydn wordt het oeuvre van grootmeester Haydn geconfronteerd met de muziek die Haydn beïnvloedde én de muziek die door Haydn zelf is beïnvloed.

Amsterdam, muzikale navel van Europa

De geschiedenisboeken zijn het er over eens dat Nederland rond 1700 niet kon bogen op grote muzikale talenten. Er waren geen Nederlandse equivalenten van Monteverdi, Cavalli, Schütz, Lully of Purcell. Belangrijke redenen hiervoor waren het muzikaal niet-geïnteresseerde hof en de calvinistische kerk waar muziek lange tijd bestond uit het éénstemmig onbegeleid zingen van psalmen en gezangen. Dit betekende overigens niet dat er helemaal geen muziekleven was. De vele liedboeken getuigen ervan dat er veel werd gezongen (o.a. op teksten van Hooft, Vondel en Bredero) en op de schilderijen zijn vaak muziekinstrumenten afgebeeld. Ook zeventiende-eeuwse inventarissen (zoals van de Amsterdamse stadsmuzikant Anton Pannecoeck of de Delftse bierbrouwer Cornelis Graswinckel) tonen aan dat er in huis en vriendenkring (zoals in de Collegia Musicorum van Utrecht, Arnhem, Leeuwarden) werd gemusiceerd. Maar de schaal van het hof van de Zonnekoning of de praalzieke Romeinse kardinalen werd echter niet benaderd.

Des te wonderlijker is het dat in de Europese verspreiding van muziek rond 1700 Amsterdam een grote rol speelde. In deze ontwikkeling was de protestante Fransman Estienne Roger cruciaal. Na de herroeping van het Edict van Nantes vluchtte hij uit Frankrijk en vestigde zich in Amsterdam. Tussen 1696 en 1743 publiceerde zijn uitgeverij (later overgenomen door Michel-Charles Le Cène) ruim zeshonderd drukken met muziek van de belangrijkste componisten uit heel Europa. Het o n.t.b.reken van copyright was hem daarbij zeer behulpzaam. Hij herdrukte uitgaven van buitenlandse collega’s en concurrenten, maar bouwde ook contacten op met componisten van naam. Waar zijn buitenlandse collega’s zich meestal tot locale componisten beperkten, keek Roger in heel Europa. Zijn distributienetwerk omvatte o.a. agenten Londen, Brussel, Berlijn en Hamburg en zijn edities zijn dan ook op grote schaal verspreid. Tal van componisten kregen dankzij de Amsterdamse firma een internationale faam. De catalogus bevatte grote namen als Albinoni, Corelli, Geminiani, Locatelli, Lully, Marais, Marcello, Quantz, Telemann, Torelli, Veracini en Vivaldi, maar ook minder bekende meesters als Albicastro, Bassani, Bonporti, La Barre, Le Bègue, Taglietti en Valentini.

Eik en Linde stelt zich ten doel (een deel van) de nalatenschap van Roger en Le Cène weer tot klinken te brengen. Daarbij kan gebruik worden gemaakt van de bibliotheek van het Nederlands Muziekinstituut in Den Haag waar een groot aantal originele drukken van Roger en Le Cène bewaard worden en waar getracht wordt door middel van kopieën en microfiches de gehele catalogus van de Amsterdamse muziekuitgevers toegankelijk te maken.

Uiteraard brengt Eik en Linde de belangrijkste werken uit die catalogus ten gehore (het feest der herkenning voor het publiek), maar daarnaast neemt het ensemble ook minder bekende componisten uit het fonds op zijn repertoire. Dat gebeurt uit nieuwsgierigheid maar ook als eerbetoon aan het werk van de Amsterdamse drukkers. Zo drukt Eik en Linde als Amsterdams ensemble zijn verbondenheid uit met een verleden waarin Amsterdam in geheel Europa hoog aangeschreven stond.

De Europeaan Haydn

Als de firma Roger & Le Cène in 1743 ophoudt te bestaan, staat Haydn – elf jaar oud en koorknaap aan de Weense Stephansdom – nog maar aan het begin van zijn muzikale carrière. Vanaf 1761 schrijft hij een omvangrijk oeuvre dat in eerste instantie bestemd is voor de Esterhazy’s, de familie die hij bijna dertig jaar van zijn leven zal dienen. Zijn contract verbiedt hem om de muziek elders dan in de directe omgeving van zijn broodheer te laten klinken. Het duurt echter niet lang voor Haydns naam toch in Europa circuleert als een van de belangrijkste componisten van zijn tijd. Hij wordt het voorbeeld van tal van (jongere) tijdgenoten. Zijn composities zijn populair in heel Europa en vinden hun weg naar o.a. Duitsland, Frankrijk, Spanje en zelfs naar Zuid-Amerika.

Pas in de laatste 25 jaar van zijn leven heeft Haydn (1732-1809) zijn internationale roem ten volle kunnen uitbuiten. Hij krijgt opdrachten uit heel Europa: de Parijse Loge Olympique bestelt zes symfonieën, de kathedraal van Cadiz (Spanje) geeft opdracht voor een verklanking van de Zeven kruiswoorden en impresario Salomon in Londen brengt Haydn twee keer naar Londen, in beide gevallen schrijft Haydn zes symfonieën voor zijn verblijf aldaar. Toch is er alle reden om ook het vroegere repertoire van Haydn te verkennen in Europees verband. In de rode draad ‘De Europeaan Haydn’ legt ensemble Eik en Linde verbindingen tussen Franz Joseph Haydn en zijn verspreidingsgebied. In een reeks projecten wordt steeds muziek van Haydn gespeeld in combinatie met muziek uit één land. Daarbij zal de ene keer worden gekeken naar de invloeden die Haydn uit het betreffende land kan hebben ondergaan (Italië bijvoorbeeld), in een ander project naar de invloeden die hij heeft uitgeoefend op componisten in het land in kwestie (zoals Frankrijk). Resultaat zijn attractieve programma’s waarin de erkende kwaliteit van Haydns oeuvre (met een accent op de symfonieën) kan botsen met het lokale talent of juist de oorspronkelijkheid van het lokale talent kan duidelijk maken. In 2007 en 2008 zijn op die manier Italië en Frankrijk aan de orde gekomen waarbij het werk van Haydn werd getoond in de context van muziek van o.a. Giovanni Battista Sammartini (Italië) en de Chevalier de Saint-George en Haydns leerling Ignace Pleyel (Frankrijk).

Het omvangrijke symfonische oeuvre van Haydn lijkt te behoren tot de vaste canon van wat de orkesten (zowel die op authentieke als op moderne instrumenten) regelmatig spelen. Die schijn bedriegt: het zijn vooral de latere symfonieën (de zogenaamde Parijse en Londense) die met een zekere regelmaat tot klinken komen. Eik en Linde zal zich juist toeleggen op de vroegere symfonieën, enerzijds omdat de omvang van het ensemble daarvoor toereikend is, anderzijds omdat het overgrote merendeel van die vroegere werken maar zeer incidenteel wordt uitgevoerd.

EXTRA PRODUCTIE: Weihnachtsoratorium

weihnachtsoratorium-flyer-p1Twee uitvoeringen van de eerste drie cantates van J.S. Bach

Als feestelijke afsluiting van 2014 werd er een extra vijfde productie op touw gezet. Op 16 en 17 december werd 2014 afgesloten met twee uitvoeringen van de eerste drie cantates van het Weihnachts-Oratorium van J.S. Bach. Theatervormgever Eva Arends ontwierp voor deze gebeurtenis een speciaal decor en lichtontwerp. Bovendien werden voor een betere toegankelijkheid van de muziek de Duitse teksten in het Nederlands boventiteld. Huiskoor – en ensemble (Vespercantorij Nieuwendam en Barokensemble Eik en Linde) zetten hiermee hun succesvolle samenwerking van o.a. de Johannespassie 2013 voort. Vocale solisten waren Elma van den Dool (16 dec), Saskia van der Wel (17 dec), sopraan, Merel van Schie, alt, Marc van Heteren, tenor en Sven Weyens, bas.

Programma

Johann Sebastian Bach
Weihnachts-Oratorium BWV 248
cantates 1, 2 en 3

Voorprogramma

Door leerlingen van de Muziekschool Amsterdam Noord.

Nieuwendammerkerkconcerten

nieuwendammerkerkDe Nieuwendammerkerk is een unieke historische locatie die zich buitengewoon goed leent voor muziek in kleinere bezetting. Met deze concerten willen we Noordelingen op loop- of fietsafstand laten genieten van muziek tegen een betaalbare prijs.

Ontstaan

Op Goede Vrijdag en Stille Zaterdag 2013 voerde Eik en Linde samen met de Vespercantorij Nieuwendam de Johannes Passie van J.S. Bach uit in de Nieuwendammerkerk. Voor Eik en Linde was het een openbaring om in deze kerk te spelen: ambiance en akoestiek passen beiden perfect bij het ensemble. Ook constateerden we, samen met de kerkenraad van de kerk, dat het zonde is dat zo’n mooie locatie zo weinig gebruikt wordt. Daarbij opgeteld dat Amsterdam Noord een beetje het culturele stiefkind van Amsterdam is deed ons samen besluiten een concertserie te organiseren. In 2014 begonnen we voorzichtig met vijf concerten. De serie bleek in een behoefte te voorzien, het laatste concert werd zelfs twee keer in een een bijna uitverkochte kerk uitgevoerd! Na een organisatorische rustpauze hoopt Eik en Linde dat in het najaar van 2015 de serie op eigen benen met eigen vlag wordt voortgezet.

Barokmuziek heeft in 2014 een belangrijke plaats innemen. Het eerste concert is gewijd aan de klassieke Weners. In de toekomst sluiten we andere muzieksoorten zeker niet uit en zoeken we ook aansluiting bij andere kunstvormen zoals beeldende kunst, dans en opera. Leerlingen van Muziekschool Amsterdam-Noord zullen bij elk concert een kort voor- of tussenprogramma verzorgen. Zo blijft u op de hoogte van onze muzikale toekomst. De serie wil vooral een ontmoetingsplaats voor Noorderlingen worden.

cd’s van concertprogramma’s

Van de meeste concertprogramma’s zijn live-opnames op cd uitgebracht. Alle cd´s kosten slechts €15 per stuk. Dit is inclusief €2,50 aan verzendkosten. Ook leuk als gift!

Wilt u cd’s bestellen, dan kunt u een e-mail sturen naar sven@eiklinde.nl met duidelijke vermelding van adres en telefoonnummer. Wanneer wij het bedrag hebben ontvangen op ons ING-bank nummer NL63 INGB 0009 3516 26 dan sturen wij u de cd(’s) toe. Natuurlijk kunt u ze ook op één van onze concerten kopen.

De cd’s zijn opgenomen en geproducteerd door Gerard Krol van Portsite.nl

Riko Fukuda

riko-fukudaRiko Fukuda studeerde hobo en piano aan het Toho-Gakuën conservatorium in Japan. Zij kreeg een Nederlandse beurs om bij Stanley Hoogland aan het Koninklijk Conservatorium in Den Haag te studeren en specialiseerde zich in het bespelen van de historische fortepiano. Zowel het spelen als soliste als ook de kamermuziek hebben haar speciale aandacht. Zij speelt onder andere in het Nepomuk Fortepiano Quintet, waarvan verschillende cd’s uitkwamen met kwintetten van Ferdinand Ries, Franz Limmer, Johann Nepomuk Hummel, Jan Ladislav Dussek, George Onslow, John Cramer en Franz Schubert (Forellen Kwintet). Met blokfluitist Ronald Moelker maakte ze een opname met Sonates van Johan Sebastian Bach (Aliud). Hierop speelt ze clavecimbel. Wat betreft het solorepertoire nam zij twee cd’s met pianosonates van Haydn en één met werken van Pinto en Dussek op, die zeer goed werd ontvangen. Onlangs verschenen opnames met pianoconcerten van Sigismund Neukomm en Anton Eberl, beide met “Die Kölner Akademie” onder leiding van Michael Alexander Willens. Momenteel is zij bezig met een groot solo-cd-project waarvan Mendelssohn, Chopin en Schubert, binnenkort uitkomen.

Meer informatie op rikofukuda.nl

Franc Polman

franc-polmanFranc Polman studeerde viool aan het Sweelinck Conservatorium Amsterdam bij Bouw Lemkes. Hij volgde masterclasses bij Sandor Végh, Berl Senofsky en voor oude muziek bij Jaap Schröder, Lucy van Dael, Elisabeth Wallfisch en Fabio Biondi. Hij is concertmeester van Musica ad Rhenum en eerste violist in het Orkest van de Achttiende Eeuw; ook speelt hij regelmatig in projecten van het Apollo ensemble en Musica Amphion. In het buitenland nam hij plaats in prestigieuse barokorkesten zoals Musica Antiqua, Les Musiciens du Louvre en The Raglan Baroque Players, en gaf masterclasses aan de Händelacademie in Karlsruhe en aan het Koninklijk Conservatorium in Den Haag. Daarnaast is Franc Polman actief in vele kamermuziekensembles, zoals het Nepomuk Fortepiano Quintet en het Schuppanzigh strijkkwartet, waarvan hij sinds 2006 deel uitmaakt. Met fortepianiste Riko Fukuda vormt hij een duo. Franc Polman bespeelt een viool van Hendrik Jacobs (Amsterdam, 1701).

Passietijd 2016

Eik en Linde heeft het in deze periode drukker dan ooit. We spelen circa 12 uitvoeringen in 7 verschillende producties.

MP-digiflyerHet hoogtepunt wordt waarschijnlijk onze ‘eigen’ Matthaeus Passie in samenwerking met de Nederlandse Bach Academie, o.l.v. Hoite Pruiksma. We spelen vier keer: in Leeuwarden (6 maart), in de Waalse Kerk van Amsterdam (Witte donderdagavond 24 maart), in de St. Agathakerk in Zandvoort (25 maart) en in de Grote kerk van Monnickendam (Stille zaterdagmiddag 26 maart). Voor deze uitvoeringen kunt u al kaarten bestellen via de Nederlandse Bach Academie.

Voorafgaand aan deze concerten is er op 4 maart om 19:00 een openbare repetitie in de Koepelkerk in Leeuwarden. In dezelfde kerk is er op de volgende dag (5 maart) om 16:00 een voorstelling “Matthäus voor Dummies”.

Vesperkoor Johannes 2016 poster A3 v2Mecenassen krijgen een aanzienlijke korting: aan te vragen via kaartverkoop@eiklinde.nl Ook in Amsterdam (De Ark in Amsterdam Noord- Banne) een Johannes Passie op 9 en/of 10 maart in samenwerking met de Vesper Cantorij Nieuwendam. Verder spelen we de Johannes Passie in Heerenveen (13 maart) en Hippolyushoef (20 maart) en de Matthaeus Passie in IJmuiden (18 maart) en Bolsward (23 maart).

Kaapse violen

kaapseviolen1Barokensemble Eik en Linde geeft in januari en februari 2016 een serie van vier concerten onder de titel “Kaapse violen”. Centraal staan werken van Corelli (1653-1713), Vivaldi (1678-1741), Locatelli (1695–1764), Hellendaal (1721–1799) en Carolus Hacquart (ca. 1640–1701). De laatste leefde ongeveer een halve eeuw eerder dan de andere componisten en is daarmee de meest authentieke Gouden Eeuwer van het programma. Van alle componisten spelen wij sonates en concerti grossi, met vaak solistische rollen voor de verschillende strijkinstrumenten. Op vrijdag 29 januari geven wij een besloten try-out bij Roeivereniging Willem 3, Amsterdam. Overige concerten zijn op zaterdag 30 januari in de Amsterdamse (Waalse Kerk), zondag 31 januari in Hoorn nh (Schouwburg Het Park) en op zaterdag 13 februari in Zaamslag (Podium van Zaamslag)