Achtergrond

Eik en Linde gaat Europees

Sinds 2006 stelt het Amsterdamse Barokensemble Eik en Linde zich ten doel op twee manieren het Europese muziekleven in de late zeventiende en een groot gedeelte van de achttiende eeuw in zijn programmering in kaart brengen. Daarvoor zijn twee rode draden ontwikkeld die elk vanuit een andere invalshoek de mogelijkheid bieden een licht te werpen op het Europese muziekleven. In Amsterdam, muzikale navel van Europa staan de uitgaven van internationale componisten centraal die gedurende bijna 60 jaar in Amsterdam zijn verschenen, in De Europeaan Haydn wordt het oeuvre van grootmeester Haydn geconfronteerd met de muziek die Haydn beïnvloedde én de muziek die door Haydn zelf is beïnvloed.

Amsterdam, muzikale navel van Europa

De geschiedenisboeken zijn het er over eens dat Nederland rond 1700 niet kon bogen op grote muzikale talenten. Er waren geen Nederlandse equivalenten van Monteverdi, Cavalli, Schütz, Lully of Purcell. Belangrijke redenen hiervoor waren het muzikaal niet-geïnteresseerde hof en de calvinistische kerk waar muziek lange tijd bestond uit het éénstemmig onbegeleid zingen van psalmen en gezangen. Dit betekende overigens niet dat er helemaal geen muziekleven was. De vele liedboeken getuigen ervan dat er veel werd gezongen (o.a. op teksten van Hooft, Vondel en Bredero) en op de schilderijen zijn vaak muziekinstrumenten afgebeeld. Ook zeventiende-eeuwse inventarissen (zoals van de Amsterdamse stadsmuzikant Anton Pannecoeck of de Delftse bierbrouwer Cornelis Graswinckel) tonen aan dat er in huis en vriendenkring (zoals in de Collegia Musicorum van Utrecht, Arnhem, Leeuwarden) werd gemusiceerd. Maar de schaal van het hof van de Zonnekoning of de praalzieke Romeinse kardinalen werd echter niet benaderd.

Des te wonderlijker is het dat in de Europese verspreiding van muziek rond 1700 Amsterdam een grote rol speelde. In deze ontwikkeling was de protestante Fransman Estienne Roger cruciaal. Na de herroeping van het Edict van Nantes vluchtte hij uit Frankrijk en vestigde zich in Amsterdam. Tussen 1696 en 1743 publiceerde zijn uitgeverij (later overgenomen door Michel-Charles Le Cène) ruim zeshonderd drukken met muziek van de belangrijkste componisten uit heel Europa. Het o n.t.b.reken van copyright was hem daarbij zeer behulpzaam. Hij herdrukte uitgaven van buitenlandse collega’s en concurrenten, maar bouwde ook contacten op met componisten van naam. Waar zijn buitenlandse collega’s zich meestal tot locale componisten beperkten, keek Roger in heel Europa. Zijn distributienetwerk omvatte o.a. agenten Londen, Brussel, Berlijn en Hamburg en zijn edities zijn dan ook op grote schaal verspreid. Tal van componisten kregen dankzij de Amsterdamse firma een internationale faam. De catalogus bevatte grote namen als Albinoni, Corelli, Geminiani, Locatelli, Lully, Marais, Marcello, Quantz, Telemann, Torelli, Veracini en Vivaldi, maar ook minder bekende meesters als Albicastro, Bassani, Bonporti, La Barre, Le Bègue, Taglietti en Valentini.

Eik en Linde stelt zich ten doel (een deel van) de nalatenschap van Roger en Le Cène weer tot klinken te brengen. Daarbij kan gebruik worden gemaakt van de bibliotheek van het Nederlands Muziekinstituut in Den Haag waar een groot aantal originele drukken van Roger en Le Cène bewaard worden en waar getracht wordt door middel van kopieën en microfiches de gehele catalogus van de Amsterdamse muziekuitgevers toegankelijk te maken.

Uiteraard brengt Eik en Linde de belangrijkste werken uit die catalogus ten gehore (het feest der herkenning voor het publiek), maar daarnaast neemt het ensemble ook minder bekende componisten uit het fonds op zijn repertoire. Dat gebeurt uit nieuwsgierigheid maar ook als eerbetoon aan het werk van de Amsterdamse drukkers. Zo drukt Eik en Linde als Amsterdams ensemble zijn verbondenheid uit met een verleden waarin Amsterdam in geheel Europa hoog aangeschreven stond.

De Europeaan Haydn

Als de firma Roger & Le Cène in 1743 ophoudt te bestaan, staat Haydn – elf jaar oud en koorknaap aan de Weense Stephansdom – nog maar aan het begin van zijn muzikale carrière. Vanaf 1761 schrijft hij een omvangrijk oeuvre dat in eerste instantie bestemd is voor de Esterhazy’s, de familie die hij bijna dertig jaar van zijn leven zal dienen. Zijn contract verbiedt hem om de muziek elders dan in de directe omgeving van zijn broodheer te laten klinken. Het duurt echter niet lang voor Haydns naam toch in Europa circuleert als een van de belangrijkste componisten van zijn tijd. Hij wordt het voorbeeld van tal van (jongere) tijdgenoten. Zijn composities zijn populair in heel Europa en vinden hun weg naar o.a. Duitsland, Frankrijk, Spanje en zelfs naar Zuid-Amerika.

Pas in de laatste 25 jaar van zijn leven heeft Haydn (1732-1809) zijn internationale roem ten volle kunnen uitbuiten. Hij krijgt opdrachten uit heel Europa: de Parijse Loge Olympique bestelt zes symfonieën, de kathedraal van Cadiz (Spanje) geeft opdracht voor een verklanking van de Zeven kruiswoorden en impresario Salomon in Londen brengt Haydn twee keer naar Londen, in beide gevallen schrijft Haydn zes symfonieën voor zijn verblijf aldaar. Toch is er alle reden om ook het vroegere repertoire van Haydn te verkennen in Europees verband. In de rode draad ‘De Europeaan Haydn’ legt ensemble Eik en Linde verbindingen tussen Franz Joseph Haydn en zijn verspreidingsgebied. In een reeks projecten wordt steeds muziek van Haydn gespeeld in combinatie met muziek uit één land. Daarbij zal de ene keer worden gekeken naar de invloeden die Haydn uit het betreffende land kan hebben ondergaan (Italië bijvoorbeeld), in een ander project naar de invloeden die hij heeft uitgeoefend op componisten in het land in kwestie (zoals Frankrijk). Resultaat zijn attractieve programma’s waarin de erkende kwaliteit van Haydns oeuvre (met een accent op de symfonieën) kan botsen met het lokale talent of juist de oorspronkelijkheid van het lokale talent kan duidelijk maken. In 2007 en 2008 zijn op die manier Italië en Frankrijk aan de orde gekomen waarbij het werk van Haydn werd getoond in de context van muziek van o.a. Giovanni Battista Sammartini (Italië) en de Chevalier de Saint-George en Haydns leerling Ignace Pleyel (Frankrijk).

Het omvangrijke symfonische oeuvre van Haydn lijkt te behoren tot de vaste canon van wat de orkesten (zowel die op authentieke als op moderne instrumenten) regelmatig spelen. Die schijn bedriegt: het zijn vooral de latere symfonieën (de zogenaamde Parijse en Londense) die met een zekere regelmaat tot klinken komen. Eik en Linde zal zich juist toeleggen op de vroegere symfonieën, enerzijds omdat de omvang van het ensemble daarvoor toereikend is, anderzijds omdat het overgrote merendeel van die vroegere werken maar zeer incidenteel wordt uitgevoerd.

Welkom op onze vernieuwde site

De afgelopen maanden hebben we keihard gewerkt aan deze site én aan alle projecten die op stapel staan. We hadden een relatief rustig najaar met slechts enkele kleine begeleidingen op Texel en in Midden-Beemster. Op 10 december 2016 laten we ons zien in Baarn bij het Pauluskoor onder leiding van Paul Mirck in de prachtige c-moll mis van Mozart. Dit werk werd, evenals zijn Requiem, vlak voor zijn dood geschreven is door een leerling voltooid.

Vivaldi in de winter en Vivaldi in de zomer

In verband met alle omvangrijke andere plannen en… een zeer krappe beurs met nog steeds teruglopende subsidiemogelijkheden hebben we geen groot eigen project. Om toch ook instrumentaal bezig te blijven presenteren we in de rubriek ‘Klein maar Fijn’ presenteren vier concertjes, waarvan twee in dit seizoen en twee in 17/18, waarin we alle concerten uit l’Estro Armonico van Vivaldi gaan uitvoeren. In elk concert voeren we een concert voor één viool (en strijkers met continuo), een concert voor twee violen en een concert voor vier violen uit. Op 13 januari spelen we in De Oosterkerk van Amsterdam en op 11 juni in Abcoude (onderdeel van abonnement)

Passietijd: een eigen ‘Eik en Linde Matthäus’ in Monnickendam

Naast het begeleiden van vertrouwde koren (Matthäus Passie op 7 april in IJmuiden en op 11 en 12 april Bolsward – Paasoratorium in Hippolytushoef op 23 april) komen wij dit jaar voor het eerst met een geheel zelf georganiseerde Matthäus Passie. Het artistiek overweldigende succes van onze samenwerking in voorjaar 2016 met de Nederlandse Bach Academie smaakte naar meer, maar door financiële reden bleek een uitvoering in 2017 niet mogelijk. In 2018 hopen we dat er voldoende middelen zijn verzameld om dit weer op te pakken. Om dit gat te overbruggen en onze trouwe fans niet teleur te stellen hebben wij het VU-kamerkoor bereid gevonden hierin te springen. Onze vaste continuospeler en organist van onder meer de Nieuwe Kerk in Amsterdam Henk Verhoef leidt de uitvoeringen. U steunt ons door in grote getale naar Enkhuizen (2 april) of Monnickendam (stille zaterdag 15 april) te komen. Voordelige voorverkoopkaarten kunt u nu bestellen op deze site.

 

Johannes Passion in Abcoude, Zandvoort en Meppel

In samenwerking met vocaal ensemble Sequens geven tien leden van Eik een Linde drie uitvoeringen van de Johannes Passie. Het geheel staat onder leiding van Mannes Hofsink. Sequens is voor deze gelegenheid uitgebreid tot veertien zangers en wordt daarmee vocaal ensemble Consequens. De solisten komen uit het koor. Door de grootte, of eigen liever de ‘kleinte’ van het gezelschap gezelschap hopen zij het intieme karakter van de Johannes Passion te benadrukken, maar evenzeer de felheid van de koren te accentueren. Mannes Hofsink, cantor-organist van de Grote Kerk in Meppel, leidt het geheel vanachter het orgel. Uitvoeringen op 5 april in Abcoude (kan als onderdeel van abonnement), op 8 april in Meppel en op de middag van Palmzondag 9 april in Zandvoort. Van harte aanbevolen.

 

Kerstconcerten in Amsterdam-Noord en Abcoude

Hopelijk hebt u nog een gaatje in uw drukke Sinterklaas- en Kerstagenda om op zondagmiddag 18 december in Abcoude naar ons Kerstconcert ter komen luisteren. Onze ‘huis-’alt Merel van Schie en zes leden van ons ensemble spelen de mooiste muziek uit o.a. het Weihnachtsoratorium van Bach en de Messiah van Händel. Tevens werken van Corelli, Torelli, Vivaldi en Scarlatti. Zie voor het programma en verder bijzonderheden op pagina.

U kunt via deze site ook een voordelig abonnement: drie maal Eik en Linde in Abcoude aanschaffen. Op 14 december kunt u een voorproefje horen bij het gratis lunchconcert in de burgerzaal van Stadsdeel Noord.

 

Johannes Passie in Nieuwendam (Amsterdam Noord)

Onderstaande uitvoeringen zijn helaas geannuleerd wegens niet verstrekte subsidie. In 2018 gaan we weer ons best doen om het dan wél door te laten gaan

Inmiddels bijna een traditie: deze uitvoering in Amsterdam Noord, nu weer terug in de vertrouwde Nieuwendammerkerk in samenwerking met de Vesper Cantorij Nieuwendam. Nu met ondertiteling en weer in een sfeervolle vormgeving. Alles onder leiding van Henk Verhoef.

 

EXTRA PRODUCTIE: Weihnachtsoratorium

weihnachtsoratorium-flyer-p1Twee uitvoeringen van de eerste drie cantates van J.S. Bach

Als feestelijke afsluiting van 2014 werd er een extra vijfde productie op touw gezet. Op 16 en 17 december werd 2014 afgesloten met twee uitvoeringen van de eerste drie cantates van het Weihnachts-Oratorium van J.S. Bach. Theatervormgever Eva Arends ontwierp voor deze gebeurtenis een speciaal decor en lichtontwerp. Bovendien werden voor een betere toegankelijkheid van de muziek de Duitse teksten in het Nederlands boventiteld. Huiskoor – en ensemble (Vespercantorij Nieuwendam en Barokensemble Eik en Linde) zetten hiermee hun succesvolle samenwerking van o.a. de Johannespassie 2013 voort. Vocale solisten waren Elma van den Dool (16 dec), Saskia van der Wel (17 dec), sopraan, Merel van Schie, alt, Marc van Heteren, tenor en Sven Weyens, bas.

Programma

Johann Sebastian Bach
Weihnachts-Oratorium BWV 248
cantates 1, 2 en 3

Voorprogramma

Door leerlingen van de Muziekschool Amsterdam Noord.

Nieuwendammerkerkconcerten

nieuwendammerkerkDe Nieuwendammerkerk is een unieke historische locatie die zich buitengewoon goed leent voor muziek in kleinere bezetting. Met deze concerten willen we Noordelingen op loop- of fietsafstand laten genieten van muziek tegen een betaalbare prijs.

Ontstaan

Op Goede Vrijdag en Stille Zaterdag 2013 voerde Eik en Linde samen met de Vespercantorij Nieuwendam de Johannes Passie van J.S. Bach uit in de Nieuwendammerkerk. Voor Eik en Linde was het een openbaring om in deze kerk te spelen: ambiance en akoestiek passen beiden perfect bij het ensemble. Ook constateerden we, samen met de kerkenraad van de kerk, dat het zonde is dat zo’n mooie locatie zo weinig gebruikt wordt. Daarbij opgeteld dat Amsterdam Noord een beetje het culturele stiefkind van Amsterdam is deed ons samen besluiten een concertserie te organiseren. In 2014 begonnen we voorzichtig met vijf concerten. De serie bleek in een behoefte te voorzien, het laatste concert werd zelfs twee keer in een een bijna uitverkochte kerk uitgevoerd! Na een organisatorische rustpauze hoopt Eik en Linde dat in het najaar van 2015 de serie op eigen benen met eigen vlag wordt voortgezet.

Barokmuziek heeft in 2014 een belangrijke plaats innemen. Het eerste concert is gewijd aan de klassieke Weners. In de toekomst sluiten we andere muzieksoorten zeker niet uit en zoeken we ook aansluiting bij andere kunstvormen zoals beeldende kunst, dans en opera. Leerlingen van Muziekschool Amsterdam-Noord zullen bij elk concert een kort voor- of tussenprogramma verzorgen. Zo blijft u op de hoogte van onze muzikale toekomst. De serie wil vooral een ontmoetingsplaats voor Noorderlingen worden.